Βιβλιογραφία: σ. [137]-141

Προϋπόθεση για την ανάδυση ενός κοινωνικού φαινομένου, ή για τη μετάβαση από ένα βιο-ανθρωπο-κοινωνικό σχηματισμό προς έναν άλλο, είναι η ύπαρξη τριών στοιχείων τα οποία βρίσκονται σε συγκρουσιακή/διαλεκτική σχέση μεταξύ τους, και εκ των οποίων δεν φαίνεται το ένα να καθορίζει τα άλλα, ούτε σε πρώτη ούτε σε τελευταία ανάλυση.
Τα τρία αυτά στοιχεία είναι: οι αντικειμενικές συνθήκες, η αναζήτηση μιας νέας λύσης στο πρόβλημα και η δράση μιας ενεργής μειονότητας, νοούμενης ως φορέας εναλλακτικής πρότασης.
Στον ελληνικό βιο-ανθρωπο-κοινωνικό σχηματισμό, η μετάβαση από τις εθιμικές μορφές συνεργασίας προς τη συνεταιριστική μορφή, ή εκείνο που είναι το ίδιο, η ανάδυση του Συνεταιριστικού Τρόπου Παραγωγής (Σ.Τ.Π.) έγινε μέσα από τη λειτουργία του πελατειακού συστήματος και, για το λόγο αυτό, είτε πήρε τη μορφή συντεχνίας είτε υπολειτούργησε. Θα πρέπει να τονιστεί επίσης ότι, κατά ένα γενικό τρόπο, η ανάπτυξη του Σ.Τ.Π. οριοθετήθηκε από τη μορφή των πολιτικών καθεστώτων που επικράτησαν στην Ελλάδα.
Το 1962, με την ίδρυση του Καταναλωτή-KONSUM, αρχίζουν να αναπτύσσονται σχετικά αυτόνομοι συνεταιρισμοί στο πεδίο της διανομής. Η επέκτασή τους όμως έγινε, μέχρι και τη δεκαετία του 1970, κατά έναν τρόπο βραδύ. Κατ' αντίθεση, η δεκαετία του 1980 τους είδε να επεκτείνονται με ένα ιδιαίτερα ραγδαίο τρόπο.